Witte Donderdag: het laatste avondmaal

13 april 2006 door Annemarie Latour

Bron: KerkNet

Op Witte Donderdag, de dag van ’het Laatste Avondmaal’, herdenken we de laatste maaltijd van Jezus met zijn leerlingen. Het is niet zomaar een maaltijd, want het is de vooravond van het joodse Paasfeest (Pesach). Jezus en zijn leerlingen denken terug aan hoe het joodse volk door Mozes uit Egypte is bevrijd.

Voetwassing
Vóór de maaltijd begint, maakt Jezus duidelijk dat iedereen elkaar altijd moet bijstaan. Of je nu heel belangrijk bent of juist heel gewoon. Dat maakt voor God helemaal niks uit. Jezus laat zien hoe het eigenlijk zou moeten zijn. Hij gaat zelf op zijn knieën zitten en wast de voeten van zijn leerlingen. Die weigeren eerst, want Jezus was toch hun rabbi, hun meester! Maar dan wel een meester, zo blijkt maar weer eens, die de dingen op hun kop weet te zetten. Meesters worden helpers, en van de knechten worden de voeten gewassen.

Verraad
Tijdens de maaltijd wordt het Jezus duidelijk dat iemand van zijn vrienden Hem verraden zal. Er zijn mensen die willen dat Jezus wordt opgepakt en gedood. Judas, één van de leerlingen, zal hen daarbij helpen.

Bevrijding uit Egypte
Met het joodse Paasfeest gedenkt de joodse gemeenschap de bevrijding van de periode van slavernij, die het volk van Israël in Egypte doormaakte. Op de avond van die bevrijding bereidden joodse families met elkaar een maaltijd en maakten ze zich klaar voor de lange en lastige tocht. In opdracht van God moest een jong bokje geslacht worden en het bloed daarvan aan de deurposten worden gesmeerd. In diezelfde nacht zouden immers alle eerstgeborenen van de Egyptenaren worden gedood. Alleen in de huizen waar het bloed aan de deuren zat, bleef iedereen gespaard. Zo werden de Israëlieten gered en liet de farao van Egypte hen vertrekken voordat er nog meer dood en verderf gezaaid kon worden. Het einde van de slavernij betekende het begin van een nieuw leven. Dat werd het joodse feest Pesach.

Instellingswoorden
Het bloed van het lam dat geslacht werd, vormde voor Jezus het aanknopingspunt voor de nieuwe betekenis die Hij aan zijn laatste maaltijd gaf. Hij zou zijn eigen leven offeren voor zijn volk en voor de hele mensheid. Zijn opstanding uit de dood werd later gezien als een nieuwe bevrijding, namelijk uit de beklemmende banden van de dood. Die had voortaan niet meer het laatste woord. Ook hier is dus sprake van het begin van een nieuw leven. Toen Hij het grote ronde brood brak en het aan zijn tafelgenoten uitdeelde, sprak Hij: “Dit is mijn lichaam; het is voor jullie. Blijf dit doen om Mij te gedenken". Na de maaltijd zei Hij zo ook van de beker: "Deze beker is het nieuwe verbond door mijn bloed. Blijf dit doen om Mij te gedenken, telkens wanneer jullie eruit drinken.” (1 Kor 11, 23–25).

Zichzelf gegeven
In de prachtige gave van brood en wijn biedt Jezus zichzelf aan. Over dit gebaar van Jezus’ liefde lezen we in het evangelie van Johannes: "Want mijn vlees is echt voedsel, mijn bloed is echte drank. Wie mijn vlees eet en mijn bloed drinkt, blijft met Mij verbonden en Ik met Hem." (Joh 6,55-56). Telkens wanneer de leerlingen voortaan bij elkaar komen om de maaltijd te vieren, denken zij daarbij aan Hem, aan het werk dat Hij deed, aan zijn leven, maar ook aan zijn lijden en opstanding. Tot vandaag de dag gebeurt dat tijdens de Eucharistie. In de vorm van brood en wijn is Jezus dan zichtbaar en tastbaar aanwezig.

Gearresteeerd
Na de maaltijd gaan Jezus en zijn leerlingen de stad uit naar de Olijfberg, waar Jezus tot God zal bidden. Vluchten doet Hij niet. Die nacht wordt Hij verraden, gearresteerd en gevangen genomen.

‘Witte’ Donderdag
Waarom heet deze donderdag eigenlijk ‘Witte’ Donderdag? Wit is de liturgische kleur van de dag. Wit is ook een symbool voor reinheid. Vroeger konden mensen die gezondigd hadden tijdens de vastentijd hun schuld belijden. Op Witte Donderdag werden ze dan weer ’schoon’ en mochten ze opnieuw met de gemeenschap meedoen. Daarna mochten ze ook opnieuw het Paasfeest vieren.

Chrismamis
Naar aloude gewoonte vindt in de Goede Week, vaak op Witte Donderdag zelf of op de vooravond ervan, de Chrismamis plaats. In die plechtige viering wordt het chrisma, de uit olijfolie en balsem samengestelde olie, gewijd. De heilige olie wordt gebruikt bij de bediening van de sacramenten van het doopsel, het vormsel, de ziekenzalving en de wijding van priesters en bisschoppen, maar ook bij de wijding of zegening van kerken, altaren, kelken, klokken e.a. De Chrismamis is dus eigenlijk moment van het jaar waarop het bisdom rond zijn bisschop als geheel zichtbaar wordt. Daarom ook nodigt de bisschop alle gelovigen van zijn bisdom van harte op deze viering uit.